Toplumsal Değişimin Diyalektik Güçleri Ve Blau

Margaret M. Polama


Güçlü yapısal işlevsel düşüncelerine rağmen, Blau'nun kuramı onun yapıyı kapsayan işleyişteki dinamik sürecin bilincinde olduğunu gösterir. Toplumsal yapı içinde, "toplumsal alışveıişin diyalektik sürecinde anlam kazanan "kalıcı düzenlemeler ve karşı düzenlemeler" vardır (Blau, 1964: 314). Bu güçler ikilemler (dilemmas); (2) farklılaşma (diffeıantiation); (3) dinamikler (dynamics); ve (4) diyalektik süreçler (dialectical pıocess) başlıkları altında incelenebilir. Toplumun dinamik süreçlerinin önemini ihmal eden ya da gereği gibi göstermeyen, işlevselci kuramın büyük çoğunluğunun tersine Blau, kendi modeline bir toplumsal değişme kuramı ekler.

İkilemler

Blau'nun kuramındaki toplumsal alışverişin saf modeli, dışsal ödüllerin karşılıklı alışverişlerinden biri olabilir. Karşılıklığın ve dışsal yararın boyutları gerçeklikte, güç üzerinde tek yönlü olarak temellenmiş ilişkiler ya da sevgi doyum ve benzeri içsel ödüller için de uyarlanabilir. Nitekim Blau, alış verişin bu saf modelden sapabileceğini ve tarafların hem genel hem de çatışan çıkar kalıplarının olduğu bir oyun gibi değerlendirilebileceğini ileri sürer.

Bu ilk "karışık yarış" (mixed game) ikilemine ek olarak, toplumsal değişmeyi etkilemeye hizmet edebilecek üç ikilem daha vardır.

Birincisi, her iki taraftar da ilişkiyi koruma yönünden genel bir istek duysa da, ödüllerin değeri düşmeden önce ne kadar önerileceği ikilemi vardır. Her ne kadar ilişkiyi sürdürme isteği olsa da (ödüllerin alış verişini gerektiren), aynı zamanda ödüllerin çok kolay ya da çok sık verilmesinin onların değerini düşüreceği ikilemi vardır. Örneğin, sevgisini vermekte yavaş davranan erkeğin sevgisi ve çok nadir razı olan kadının sevgisi çok değerlidir. Bir başka ikilem toplumsal davranışların pek çok sonucu olmasından kaynaklanır. Bir amaca ulaşmada gerekli olan bir davranış bir başkasının elde edilmesini engelleyebilir. Bu bölümde daha önce tartışılmış olan toplumsal onaylama ve güç uygulama haklarının çatışma halinde olduğu liderlik ikilemi böyle bir sorun sunar.

Blau (1964:320) yapılaşmamış durumlarda bireylerin ikilemlerinin statüde farklılaşmalara yol açabileceğini ileri sürer. Bu bazı ikilemleri çözebilir, ancak böyle bir farklılaşma beraberinde yeni diyalektik değişme güçleri yaratır.

Farklılaşma

Gördüğümüz gibi, alış veriş kuramcıları kıt kaynaklar için yapılan çekişmenin, bu kaynakların farklı paylaşımına yol açtığını ileri sürerler. Bunlar "topluluğun değişik üyelerinden beklenen, değerlendirilen katkılara göre” yapılır (Blau, 1964:321). Kıt kaynaklara erişme açısından farklılaşmaları, bu seçkin konumun sağladıkları üzerine temellenen liderlik paylaşımı takip eder. Böylece liderler, işin paylaşılması yoluyla farklılaşma sürecini daha ileri götüren görev paylaşımı yapabilirler. Dolayısıyla, ortaya çıkan liderler orotide ve / veya güce dayanarak hareke t edebilirler.

Dinamikler

Farklılaşmış toplumsal yapı durağan (static) bir şey değildir. Gördüğümüz gibi, organize edilmiş toplumsal yaşamın dinamiklerinin kaynağı karşıt güçlerdedir. Bireylerin egemen gücü, (power) diğerlerini onların koruyucu etkisi altında kalmalarını yararlı kılacak şekilde ılımlı ve hakça kullanılabilir. İnsanlar haksız, sömürücü güçle karşılaştıklarında, bu durum egemen güce, meydan okuyan bir karşıtlığa yol açabilir. Meşrulaştırıcı değerlerin karşıt ideallerle karşılaşabilmesi durumunda olduğu gibi, gelişmekte olan çatışmanın tohumlarını gördüğümüz nokta işte tam da budur.

Diyalektik

Toplumsa} yaşam içinde, pek çok çatışan (contradictory) güç vardır. İşte bu, diyalektik diye bilinen şeydir. Karşılıklılık (reciprocity), toplumsal yapıdaki istikrarlaştırıcı (stabilizing) güçtür, fakat buna karşılık "bir düzeyde karşılıklılık olan bir durum başkaları üzerinde dengesizliğe neden olur" (Blau, 1964; 336). Dolayısıyla, toplumsal güçlerin karşıt implikasyonlarının olduğu söylenebilir. Bu süreç bizim kendi toplumlunuzdaki azınlık gruplarına karşı yapılan yanlış uygulamaların düzeltilmesi çabalarıyla örneklenebilir. Eğer bir azınlık grubun üyesi (siyahlar ya da kadınlar gibi) iş bulmada Ve yükselmede ayrıcalıklı işlem görüyorsa, bu çoğunluk gruplarının aynı kıt kaynak için yanşan üyeleri arasında ciddi bir karşıtlığın gelişmesine neden olabilir. Aynı zamanda, siyahların ve kadınların iş gücü alanlarından sürekli dışlanması, azınlık grup çıkarlarını temsil eden topluluklardan kaynaklanan karşıtlıklara götürür.

Blau toplumsal değişmeni, kazanılmış çıkar (vested interests) ve güçlerin karşı koyması, geleneksel değerler, yerleşmiş örgütlenmeler ve uzun ömürlü kurumlar nedeniyle yavaş olduğunu açıklar. Durağanlığın güçleri (stability) ve toplumsal değişmenin engelleyicileri oldukça güçlüdür. Yine de, yeni gereksinimler ve yeni sorunlar ortaya çıktığında, toplumsal değişmenin bu diyalektik güçleri, yapısal yeniden örgütlenmelerin ortaya çıkmasına olanak vermek için işbaşındadır.


 

 

 

 

 


 


Ana Sayfaya Dönmek İçin Tıklayın 

  www.aymavisi.org  
 

 

 

 

 
 + Büyüt | - Küçült