Sosyal Fobide Tedavi Yaklaşımları

Ahmet Koyuncu
 

Sosyal Fobi; süreğen bir gidişi olan ve işlev kaybına yol açan bir hastalıktır. Sosyal fobinin genellikle 15 yaşından önce başlar. Bu yüzden tedaviye erken başvurulması, tedavinin etkinliğini, bireyin daha sonraki yaşamının gidişatını ve kalitesini belirleyecektir. Ancak hastaların başvurması, genellikle erken değil, tam tersine geç olur ve sosyal fobi kişinin yaşamına adeta bir kabus gibi çöker. Yaptığımız bir çalışmada; 140 primer sosyal fobi olgusunun, hastalığın başlangıcından tedaviye başvuruncaya kadar geçen süre ortalaması 11.8 yıl olarak bulunmuştur. Başvuru için ciddi bir süre beklenmiş ve bu süre içerisinde sosyal fobi daha da pekişmiştir. (Koyuncu A. & Özyıldırım İ. 2010)

Tedavide, eştanı ve intihar riskinin olmadığı durumlarda öncelikle bilişsel-davranışçı tedavi uygulanmalıdır. Sosyal fobinin yanı sıra depresyon, obsesif kompulsif bozukluk, panik bozukluğu vb. gibi başka bir anksiyete bozukluğu varsa ayrıca hastada alkol ya da madde kullanım bozuklukları varsa psikoterapiyle birlikte ilaç tedavileri de başlanmalıdır. Bu tür kompleks durumlarda ilaç+psikoterapi önerilmektedir. Antidepresan ilaçlarla kişinin hem sosyal anksiyetesi, hem de depresyonu tedavi edilir ve hastalığa karşı olan kaygı ve endişeleri azaltılır.

Antidepresan ilaçlarla birlikte, eşzamanlı bir bilişsel-davranışçı terapi, mutlaka daha etkili olacaktır. Başarılı bir antidepresan tedavisinin, kişiye terapi için gerekli motivasyonun sağlanmasında ve terapi ile sosyal anksiyetenin azaltılmasında çok değerli katkıları olacaktır.

Bu nedenle sosyal fobiden muzdarip olan ve tedavi arayanların antidepresan ilaçlardan korkmamasını ve antidepresan+psikoterapi kombinasyonunu çekinmeden ve gönül rahatlığı ile kullanmaları tedavide en ideal olandır.


 

SOSYAL FOBİDE TEDAVİ ALGORİTMASI

Sosyal fobide tedavi yaklaşımı sosyal fobinin tiplerine göre değişiklik gösterebilir. Bir çok durumdan korku duyulması "yaygın tip sosyal fobi" olarak sınıflandırılır. Özgül tip sosyal fobide eş tanı veya yeti yitimi yoksa BBloker+bilişsel-davranışçı terapi ve toplumsal beceri eğitimi önerilir. Ama özgül tip sosyal fobiye depresyon OKB gibi eş tanılar eşlik ediyorsa ve işlevsellik etkilenmişse, bilişsel-davranışçı terapi (en az 12 aylık)+ serotonin geri alım inhibitörü grubu ilaçlar birlikte önerilir.

Eğer yaygın tip sosyal fobi varsa serotonin geri alım inhibitörü grubu antidepresan +Bilişsel Davranışçı Terapi birlikte başlanır. Eğer hastada yüksek anksiyete varsa Benzodiazepinler, Buspiron ve Antikonvülzan ilaçlar eklenebilir.

Eğer 6 hafta içerisinde düzelme olmazsa tedaviye yanıt alınmazsa başka bir serotonin geri alım inhibitörü grubundan bir ilaca ya da Serotonin-Noradrenalin geri alım inhibütörü ya da MAO İnhibitörü olan ilaçlardan birisine geçilebilir. Bu tedavilerden de yanıt alınmazsa Gabapentin vb. antiepileptikler, Ondansetron, Buspiron gibi ilaçlar eklenebilir.

Algoritmadan anlaşılacağı gibi Serotinin geri alım inhibitörü ilaçlar ve Bilişsel-davranışçı Terapi, tedavide birinci seçenektir. Özellikle yaygın tip sosyal fobide bu iki seçeneğin eş zamanlı, kombinasyon şeklinde kullanılması önerilmektedir.

SOSYAL FOBİ TEDAVİSİNDE DİĞER YAKLAŞIMLAR VE ETİK DIŞI YAKLAŞIMLAR

Sosyal fobi tedavisinde hem antidepresan ilaç tedavileri, hem de bilişsel-davranışçı terapi plasebo (boş ilaç) ile çift kör karşılaştırması yapılmış olan, güvenilir tedavilerdir. Ayrıca algoritmada başka önerilen ikinci ve üçüncü seçenek tedaviler de mevcuttur. Bu tedavilerin haricinde sosyal fobi tedavi algoritmasında yer almayan, ana tedaviler gibi etkinliğe sahip olduğu iddia edilen, ama bu etkinliğe dair kanıtlanmış bilimsel dayanakları olmayan tedavi önerileri de mevcuttur. Bu tedavilerle ilgili en büyük sorun, bu tedavilerin etkinliği kanıtlanmış gibi ve ana tedavi şeklinde gösterilerek hastaların yanlış bilgilendirilmesi ve tedavi olduğuna inandırılmasıdır. Bu tür tedavilerin bir kısmı tıpta yardımcı tedavi olarak kullanılsa da, önemli bir kısmı ne yazık ki umut tacirlerinin elinde ve etik dışı olarak kullanılmakta ve bundan çok büyük miktarlarda kazanç elde edilmektedir.

Örneğin, Baldwin’in 2000 yılında yaptığı, 290 hastada bir çift kör plasebo kontrollü bir bilimsel çalışmasında Paroksetin’ in etkinliği %65.7 plasebonun etkisi ise %32.4 olarak bulunmuştur. Bu çalışmada ardışık olarak bir kısım hastaya gerçek ilaç, bir kısım hastaya ise boş ilaç verilmiştir. Yani hastaların bir kısmına tedavi olarak habersizce boş ilaç verilmiştir. Tedavi aldığını zanneden bu hastaların, %32’si belirli bir iyileşme göstermiştir. İşte bu etkiye, "plasebo etkisi" denir (falcılar, cinci hocalar, biyoenerji vb... bu etkiden çok yararlanırlar). Bu kendiliğimden iyileşenlerin, hemen hemen hepsinin iyileşmesi ne yazık ki geçicidir. Yani plasebo iyileşmesi kalıcı değildir.

Kanıta dayalı tıbbın en önemli yönü, çift kör plasebo kontrollü çalışmalarda, tedavilerinin plasebodan istatistiksel olarak daha anlamlı yüksek etkide bulunmuş olmalarıdır. Çünkü insan değerlidir, bu nedenle tedavilerin belirli aşamalardan ve herkesin kabul gördüğü bilimsel metotlardan sonra uygulanması önemlidir.

Aşağıda belirteceğim tedavi yöntemlerinin sosyal fobide çift kör plasebo kontrollü çalışmalarda kanıtlanmış etkinlikleri yoktur:

Hipnoz

Hipnoz tıpta ağrı vb. bazı alanlarda kullanılan bir ek tedavi yöntemi olsa da, sosyal fobinin tedavisinde çift kör plasebo kontrollü bir çalışmada şu an için etkinliği gösterilememiştir. Yani şu an için sosyal fobinin tedavisinde yeri yoktur. Bu şekilde hipnoz ile sosyal fobi tedavisi yaptığını iddia eden umut tacirlerine itibar edilmemelidir.

TMS (Trans manyetik Stimulasyon)

TMS son dönemde psikiyatrik bozukluklarda tedavide kullanılmaya başlansa da, sosyal fobide şu an için kanıtlanmış bir etkisi yoktur. Sosyal fobi tedavisinde birinci seçenek olarak uygulanması uygun değildir. Bu tedaviyi birinci seçenek ya da ana tedavi gibi sunan kişilere itibar edilmemelidir.

Neurobio-feedback Yöntemi

Sosyal fobi tedavisinde şu ana kadar kanıtlanmış olan bir etkinliği yoktur. Sosyal fobideki etkisi safsatadan ibarettir.

Akupunktur

Sosyal fobi tedavisinde şu ana kadar kanıtlanmış olan bir etkinliği yoktur. Sosyal fobideki etkisi safsatadan ibarettir.

Kinesioloji

Sosyal fobi tedavisinde şu ana kadar kanıtlanmış olan bir etkinliği yoktur. Sosyal fobideki etkisi safsatadan ibarettir.

Meditasyon ve Yoga

Sosyal fobi tedavisinde şu ana kadar kanıtlanmış olan bir etkinliği yoktur.

NLP (Neuro Lingual P.)

Sosyal fobi tedavisinde şu ana kadar kanıtlanmış olan bir etkinliği yoktur. Sosyal fobideki etkisi safsatadan ibarettir.

EFT

Sosyal fobi tedavisinde şu ana kadar kanıtlanmış olan bir etkinliği yoktur. Sosyal fobideki etkisi safsatadan ibarettir.

Değerli Taşlar ( Kuvars, Ametist vb...)

Sosyal fobi tedavisinde şu ana kadar kanıtlanmış olan bir etkinliği yoktur. Sosyal fobideki etkisi safsatadan ibarettir.

Bitkisel Tedaviler

Sosyal fobi tedavisinde şu ana kadar kanıtlanmış olan bir etkinliği yoktur. Sosyal fobideki etkisi safsatadan ibarettir.

Beyin Haritalaması

Sosyal fobi tanısında, tedavisinde ve takibinde kanıtlanmış bir etkisi ya da yeri yoktur.

 

 

 

 


 


Ana Sayfaya Dönmek İçin Tıklayın 

  www.aymavisi.org  
 

 

 

 

 
 + Büyüt | - Küçült