Düşünceler

Epiktetos


Filozof mu olmak istiyorsun? Alay edilmeye hazırla kendini. Halk seni yuhalayacak ve: “Bir gecede filozof oldu bu adam. Böyle küstahça bakışı neden kaynaklanıyor acaba?” diyecek. Fakat bu küstahça bakış sende olmasın. Sana iyi ve güzel görünen düşüncelere sımsıkı bağlan. Metin olduğun takdirde, önceleri seninle alay edenlerin zamanla sana imreneceklerini bil. Eğer onların alaylarını önemsersen iki misli gülünç olursun.

• • •

Eğer çocuklarının, dostlarının, karının sonsuza değin yaşamasını diliyorsan sen bir delisin. Böyle davranmakla, elinde olmayan şeylerin sana tabi olmasını, başkalarına ait şeylerin sana ait olmasını diliyorsun. Aynı şekilde kölenin hizmette kusur etmemesini istiyorsan sen bir delisin. Böyle davranmakla, kötülüğün, kötülük dışında bir şey olmasını istiyorsun. Arzularının gerçekleşmesini mi istiyorsun? Bu ancak elinde olanları istemenle mümkündür.

• • •

Eğer sonucu sana bağlı olmayan bir savaşa girmezsen yenilmezsin.

• • •

Ölüm, sürgün gibi korkunç görünen şeyler bilhassa ölüm daima gözünün önünde olsun. Böyle yaparsan, basit endişelere düşmez, hiçbir şeyi fazla coşkunlukla arzu etmezsin.

• • •

Eğer zamanın hükümdarı seni evlat edinirse herkese karşı dayanılması imkansız bir gururun olur ve her şeyini borçlu olduğun Tanrıyı unutursun.

• • •

Her şeyde, hatta zevkte bile dikkatli olmak lazımdır. İhmalkarlıkla başarıya yürüyen bir insan gördün mü hiç?

• • •

“Ben niçin böyle bir ana ile böyle bir babadan doğdum?” diyorsun.

Ey benim zavallı dostum! Doğmadan önce, "Ben filancanın filanca ile evlenmesini ve benim onlardan doğmaklığı mı istiyorum" demek elinde miydi?

Eğer doğuşun uğursuz olduysa bunu faziletle, bilgelikle düzeltmek senin elinde değil midir?

Yüksek bir makamı işgal ediyorsun. İşte hemen idaren ' altındakilerin zorbası ve zalimi oluverdin. Artık kim olduğunu ve kimlere hükmettiğini hatırlamayacak mısın? Akrabana ve kardeşlerine hükmediyorsun. "İyi ama ben bulunduğum yeri satın aldım. Benim ayrıcalıklarım ve haklarım var!" diyorsun.

Ey zavallı! Senin tüm kaygıların balçık ve çamurdur; sadece fanilerin kanunu olan beşeri kanunları düşünüyorsun ve gözlerini İlahi kanunlara açmıyorsun.

• • •

Geceleyin kapılar kapanıp da lambalar söndüğü zaman odanda yalnız başına kaldığını söylememeye özen göster. Zira yalnız değilsin.

• • •

Bizler ambarında nice zahiresi olduğu halde yiyemediği için zayıf düşen kimselere benzeriz. Güzel ahlak kaidelerimiz vardır mesela. Ama bunlar sadece laf ebeliği etmek içindir, uygulamak için değildir. Hareketlerimiz, sözlerimizi yalanlar.

Henüz doğru dürüst bir adam değilizdir ama filozof rolü oynamak isteriz. Yük, çok ağırdır bizim için. Bu durum aynen iki kiloluk yükü taşıyacak gücü olmayan birisinin Aias’ın taşını omuzlamaya kalkışmasına benziyor.

• • •

Bana yapılan kötülüğe karşı koymam ve öç almam gerekmez mi?

Dostum, sana kötülük yapılmamıştır. Çünkü, iyi ve kötü senin iradene bağlıdır. Zaten herhangi birisi sana haksızlık ederek kendini yaralamış ve kötülemiş ise, bu haksızlığa karşılık vererek niçin sen de kendini yaralamak ve kötülemek istiyorsun?

• • •

Dünyayı kötü ruhlardan temizlemede ne bir Herakles, ne de bir Theseus olabilirsin. Fakat içindeki kötülükleri yok etmek için onları taklit edebilirsin. Senin içinde yaban domuzu, arslan ve ejder vardır, onlara hükmet! Prokrutes ve Skiron’u yenmeye uğraşacağına içindeki korkuyu, tamahı, hırsı, kötülüğü, cimriliği, sefahati, azgınlığı yenmeye uğraş! Bu ejderhalara hükmetmenin biricik yolu Tanrıyı düşünmek, ona bağlanmak, ona sadık olmak ve onun emirlerine boyun eğmektir.

• • •

Uşaklarına kızıyor, evini yerle bir ediyor, komşularına rahatsızlık veriyor sonra feylosofça bir tavır takınarak bir filozofu dinlemeye gidiyor, insanoğlunun vazifeleri ve faziletin neliği hakkında tartışmalara giriyorsun. Dostum böyle davranmakla hiçbir şey kazanamazsın. Çünkü onları dinlemek için gerekli haleti ruhiyeye sahip değilsin. Bu yüzden de nasıl gelmişsen öyle gideceksin.

• • •

Çocuklar yalnız kaldıklarında ne yaparlar? Eğlenirler, çakıl taşı ve kum toplayarak şatolar bina ederler, biraz sonra da onları yıkarlar. Çocukluk ve delilik yüzünden yapılan bu şeyleri sen irfan ve akıl ile yapamaz mısın? Her taraf çakıl ve kumla dolu. Ve içimizde inşa edilecek, sonra da yıkılacak o kadar çok şey var ki. Öyleyse yalnızlıktan şikayet eyleme!

Başkalarıyla birlikteyken, onları taklit ederek şarkı söyleyebilen kötü bir musikişinas olmak ister misin?

İnsanların, iki şeyi ruhlarından söküp atması gerekir: Bencillik ve imansızlık.

• • •

Nöbetçiler yanlarına sokulanlara parolayı sual ederler. Sen de öyle yap. Hayalgücüne yanaşan her şeye parolayı sor. Böyle yaparsan hiç baskına uğramazsın.

• • •

Bir hükümdara, tebaanın, sırf onun şahsından hoşlandığından ötürü bağlanması için o hükümdarın harikulade meziyetlere sahip olması lazımdır.

• • •

“Sokrates kurtulmuş olsaydı, insanlara daha çok faydalı olur muydu” diyorsun. Dostum! Sokrates’in kendini kurtarmaktan vazgeçip, adalet uğruna ölmesi kurtulduktan sonra söyleyeceği ve eyleyeceği şeylerden daha faydalı olmuştur.

• • •

Hastalık beden için bir engeldir. Fakat irade zayıf olmadıkça iradeye engel olamaz. “Ben topalım.” Bu bedenim için bir zayıflık ve noksanlıktır. Başına herhangi bir felaket geldiğinde böyle düşün. O zaman bu felaketlerin sana değil, senin haricindeki şeylere engel olduklarını anlayacaksın!

• • •

Bir kimsenin, şan ve şeref içinde yüzdüğünü, yüce bir mevkiye yükseldiğini, son derece büyük bir refah içinde olduğunu gördüğünde hayalgücünün güdümüne girip, o kimseyi bu nasibinden dolayı bahtiyar sayma. Zira gerçekleştirilmesi elimizde olan şeylerde tamaha, gıptaya, kıskançlığa yer yoktur. Belki de sen paşa, meclis azası veya konsül olmak değil, yalnızca hür olmak istiyorsun. Bu amaca ulaşmak için yegane yol, elimizde olmayan şeyleri aşağsamaktır.

(Dövülebilir, sövülebilir, hakarete uğrayabilirsin. O insanların seni aşağıladıkları yolundaki kanaatin seni kızdırmakta. Fakat şunu unutma ki, eğer biri seni kızdırırsa, seni kızdıran o adam değil, senin bu konudaki kanaatindir.

• • •

Ne kadar nankör ve ne kadar akılsızsın. Sadece sana bağımlı olabilecekken, seni gerçek mutluluğundan koparan ve sana yabancı dünya dolusu şeyin boyunduruğuna girmek istiyorsun.

• • •

Dünyada her şey ilahı kudretin övgüsüyle meşguldür. Bana zeki, aklı başında ya da doğruyu teslim eden vicdan sahibi bir adam göster. Bunu anlayacaktır.

• • •

Eğer Tanrı sadece renkleri yaratmış ve onları farkedecek, görecek gözleri yaratmamış olsaydı bu renkler neye yarayacaktı? Renkleri ve gözleri yaratıp da ışığı yaratmasaydı renkler ve gözler neye yarayacaktı? Bu üç şeyi birbiri için yaratmış olan kimdir? Bu harikulade uyum ve birliğin yaratıcısı kimdir? Elbette Tanrıdır. Demek ki İlahi bir kudret vardır.

Sen, bu dünyada Tanrının varlığının ve yarattığı eserlerin seyircisi, açıklayıcısı ve övücüsü olmalıdır.

Sense en bahtıkara hayvanların başladığı yerde başlıyor ve orada bitiyorsun. Duymuyor ama sadece görüyorsun.

Hiç değilse uluhiyetin sende son bulduğu yerde son bul. Bu kudret sende, sana kendisini anlayacak kabiliyette zeki bir ruh vermiştir. Onu kullanmasını bil. Bu muhteşem seyirlikten sadece şöyle yalınkat bir seyirle ayrılıp gitme.

Gör, tanı, öv ve takdis et!

Yapılmaması faydalı olan bir şeyin tamamen terk edilmesinde çok büyük faydalar vardır.

• • •

Arif olan kötü insanlardan hep daha fazla kötülük yapmasını bekler. Biri ona küfrettiğinde kendisini dövmediği için teşekkür eder. Biri onu dövdüğünde kendisini yaralamadığı için teşekkür eder. Biri onu yaraladığında kendisini öldürmediği için teşekkür eder.

• • •

 

 

 

 

 


 


Ana Sayfaya Dönmek İçin Tıklayın 

  www.aymavisi.org  
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 + Büyüt | - Küçült  
Felsefe