Bilimlerin Sınıflandırılması Üzerine

John Locke


1. Bilimin Üç Türü Üzerine

İnsan aklının alanına giren her şey, birincisi ya doğası, ilişkileri ve etkide bulunma tarzı nedeniyle doğal olgulardır. İkincisi, ya akıl ve irade sahibi olan insanoğlunun, belirli bir amaca ve mutluluğa erişebilme çabasıyla ilgilidir. Üçüncüsü, ya da kullanılan araç ve yöntemlere dair bilgilerin edinilmesi ve bunların başkalarıyla paylaşılmasıyla ilgilidir. Dolayısıyla, sanırım bilimleri aşağıda sıralayacağım gibi üç tür altında toplayabiliriz.

2. Fizik

Birincisi, şeylerin özlerinin yanı sıra, onların nitelikleri, özellikleri ve etkilerine dair bilgi edinme çabasıdır. Bununla da sadece maddeleri ve cisimleri değil fakat onların tözlerini de kast ediyorum. Çünkü bunlar da en az cisimler kadar özgün bir doğaya, yapı ve etkiye sahiptir. Bunu kelimenin geniş anlamında fizik ya da doğa bilimleri olarak adlandırıyorum. Bunun amacı spekülatif gerçeği ortaya çıkarmaktır. Bu alana, insanoğlunun gerçekliği keşfetmesine yardımcı olan her şeyi dahil ediyorum. Buna Tanrı’yı, melekleri, ruhsal varlıkları ya da rakam, çehre ve benzeri özelliklere sahip her türden nesne ve varlığı dahil ediyorum.

3. Pratik Bilimler

Şimdi buradan da İkincisine, pratik bilime, yani faydalı ve iyi şeyleri gerçekleştirebilmek için gücümüzü ve uğraşlarımızı yönlendirdiğimiz sanat alanına geçelim. Bu bilim dalının en önemli kısmı etik’tir. Bunun özü, mutluluk ve esenlik kazandıran insan davranışının kurallarını ve ölçülerini ortaya koymasıdır; söz konusu davranışları ortaya koymak için de onun araçlarının keşfedilmesi gerekmektir. Buradaki hedef, gerçeğin kurgusu ve bilgisi değil fakat ona uygun erdem ve davranışın ortaya konmasıdır.

4. Simgeli Bilimler

Üçüncü kısım belki, simgelerin öğretisi ya da semiyotik olarak nitelendirilebilir. Bu alanın en önemli bölümünü sözcükler oluşturduğu için, bu bölüme mantık bilimi denmiştir. Bu alanın en önemli işlevi, ruhun kullandığı işaretlerin doğasını inceleyerek hem şeyleri anlaşılır kılmak hem de bunlara ait bilgileri başkalarının kavrayışına sunmaktır. Çünkü normalde ruhun alanına giren şeyler (eğer bizzat kendisi söz konusu değilse), mantığın alanına girmezler. Bu nedenle de incelediği işaretlerin ya da şeyleri temsil eden diğer simgelerin dışında, başka şeylere de başvurmak gerekir. Bunlar da idelerdir. Ne var ki insanoğlunun düşünce dünyasında varlık gösteren ideler diyarı, başka insanlara pek de açık değildir. Bunları belleğin dışında bir başka yere nakletmek de olanaklı değildir. Üstelik belleğimiz de pek tekin bir yer değildir. Bu nedenle kendi idelerimizi oluşturabilmek için, hem bu fikirlerin açıklanmak yoluyla paylaşılması gerekir, hem de bunların bizzat kendi kullanımımıza hazır hale getirilmesi için yazıya dökülmeleri çok önemlidir. Bu işaretler içinde insanoğluna en çok yarar sağlayan ve bundan dolayı da en çok kullanılmış olanlar, dillendirilen seslerdir. Bu nedenle de, idelerin ve sözcüklerin incelenmesi, bilgi sahibi olmanın en temel araçlarını oluştururlar ki bunlar aynı zamanda, insanoğlunun bilmeyi arzuladığı şeyler içinde azımsanmayacak bir alanı oluşturur. Bunları gerektiği gibi değerlendirerek inceleyebilseydik, belki de bize bugüne kadar alışık olduğumuzdan çok daha farklı bir mantık ve eleştiri tarzı kazandıracaklardı.

5. Bilginin Nesnesinin En Üst Sınıflandırılması

İşte bunlar, kanımca doğal olarak mantığımızın inceleme alanına giren ilk ve genel olgulardır. İnsanoğlunun düşüncesi bu şeylerle, ya bilgi sahibi olmak için uğraşmaktadır, ya belirli bazı amaçlara ulaşabilmek için ortaya koyduğu davranışlarını düzenlemek için uğraşmaktadır, ya da bilgiye belirli bir sıralama içinde ulaşabilmek için kullandığı işaretleri çözümleyebilmek amacıyladır bu uğraş. Şimdi şu üç şey; birincisi bilinebilen şeyler; İkincisi mutluluğumuzun aracı ve bize bağlı davranışlarımız ve üçüncüsü, doğru kullanılarak bilgi edinmeyi sağlayan işaretler, bunların hepsi de (toto coelo) birbirinden farklıdır. Bunlar benim açımdan, düşünce dünyasının birbirinden bütünüyle farklı ve birbirinden kesinlikle ayrıştırılması gereken üç önemli alanıdır.


 

 

 

 


 


Ana Sayfaya Dönmek İçin Tıklayın 

  www.aymavisi.org  
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 + Büyüt | - Küçült  
Felsefe